Plan Wrocławia z 1562 roku

Ten niezwykły, aksonometryczny plan Wrocławia (niem. Contrafactur der Stadt Breslau) został stworzony przez XVI-wiecznego grafika i malarza krajobrazów Barthela Weihnera oraz jego syna Georga. Plan powstał w 1562 roku z okazji koronacji w Pradze na króla Czech Maksymiliana II Habsburga – jak powszechnie podaje się – jako prezent koronacyjny. Z tego tytułu w lewym górnym rogu znajduje się kartusz z dedykacją dla cesarza Ferdynanda I Habsburga i jego syna Maksymiliana II, wraz z cesarskim orłem. Po drugiej zaś stronie (w prawy górnym rogu) widzimy herb Królestwa Czech. Plan Wrocławia wykonany został na ręcznie malowanym płótnie o wymiarach 186×187 cm. Oryginalny plan Weihnerów niestety nie zachował się do naszych czasów. Dysponujemy jednak jego późniejszymi kopiami. Pierwszą z nich jest faksymile oryginału z 1826 roku, którego autorem był Christian Friedrich Paritius. Drugim jest reprodukcja fotolitograficzna reprintu z 1826 roku, wydana w 1929 roku.

Prezentowany poniżej egzemplarz planu Weihnera pochodzi z reprodukcji z 1929 roku. Niżej zamieszczam również linki do faksymile z 1826 roku. Wszystkie zdigitalizowane plany dostępne są w bardzo dobrej rozdzielczości!

Zdigitalizowany plan Wrocławia dostępny jest również w zasobach Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego:

• Plan Wrocławia z 1562 roku (faksymile z 1826 roku) – link
• Plan Wrocławia z 1562 roku (reprodukcja z 1929 roku) – link

Oprócz wspomnianej dedykacji dla Habsburgów i herbu Czech, w dole planu widzimy jeszcze dwa dodatkowe herby. Po prawej stronie herb Wrocławia (nadany zresztą w 1530 roku przez cesarza Ferdynanda I Habsburga), a po lewej herb biskupa wrocławskiego Caspara von Logau.

Wrocław w XVI wieku

Stworzony przez Weihnera i jego syna plan prezentuje unikatowy obraz Wrocławia z połowy XVI wieku. Dzięki bardzo dobrej rozdzielczości zdigitalizowanych planów możemy przyjrzeć się bliżej stolicy Śląska. Wśród zabudowy miasta z łatwością możemy dostrzec istniejące do dziś obiekty, a także zachowany w ścisłym centrum układ ulic.

Oczywiście wiele z budowli z XVI-wiecznego planu miasta nie zachowało się do naszych czasów. Dlatego plan Weihnerów stanowi tak cenne źródło informacji dla badaczy dziejów miasta i historyków architektury. Przede wszystkim – patrząc na obraz całego Wrocławia – widzimy wrocławskie fortyfikacje. Na planie miasto otoczone jest zewnętrznym pierścieniem średniowiecznych murów, a także dodatkowo od południa, wschodu i zachodu nowszymi fortyfikacjami bastejowymi. Wejścia do miasta broniły liczne bramy. Ciekawostka, od strony dzisiejszej ul. Oławskiej znajdowała się Brama Oławska wraz z barbakanem. Wrocław był jednym z lepiej ufortyfikowanych miast na terenie Rzeszy. Nadmienię, że wrocławskie fortyfikacje zostały rozebrane w czasie wojen napoleońskich (po 1807 roku) z rozkazu księcia Hieronima Bonapartego.

Jednym z najciekawszych nieistniejących już obiektów, które możemy dostrzec na planie Weihnera, jest opactwo św. Wincentego na Ołbinie. Pierwotnie było to opactwo benedyktynów, wzniesione w stylu romańskim, którego fundację przypisuje się w latach 30. XII wieku Piotrowi Włostowi – najsłynniejszemu z ówczesnych śląskich możnowładców. Opactwo zostało rozebrane w 1529 roku z powodu narastającego zagrożenia tureckiego. Obawiano się, że ziemie Habsburgów zostaną rychło najechane przez Turków. W przypadku oblężenia stolicy Śląska, znajdujące się poza murami miejskimi zabudowania opactwa, mogłoby zostać wykorzystane przez najeźdźców do ataku na miasto. Jednak powszechnie mówi się, że zagrożenie tureckie było tylko pretekstem do wyburzenia katolickiego opactwa przez ówczesną protestancką radę miejską. Ciekawostka, pomimo, iż plan pochodzi z 1562 roku, to Barthel Weihner zdecydował się na umieszczenie na swoim planie wyburzonego ponad 30 lat wcześniej opactwa. Czyżby był to ukłon w stronę katolickich Habsburgów?

Na planie Wrocławia z 1562 roku możemy dostrzec jeszcze kilka innych „perełek”. Jedną z nich jest Zamek Książąt Śląskich, jeden z dawnych wrocławskich zamków (tzw. lewobrzeżny zamek) zwany również Zamkiem Cesarskim (niem. Kaiserburg). Zamek ten znajdował się w miejscu dzisiejszego gmachu głównego Uniwersytetu Wrocławskiego.

Model 3D Wrocławia z 1562 roku

Ciekawostka, na podstawie planu Barthela Weihnera powstał komputerowy model 3D ówczesnego Wrocławia. Wizualizację przygotowało Śląskie Studio Architektury na zlecenie Muzeum Miejskiego Wrocławia. Poniżej zamieszczam krótki zwiastun umieszczony w serwisie YouTube. Całą wizualizację można oglądać na wystawie stałej pt. „1000 lat Wrocławia” w Pałacu Królewskim we Wrocławiu.

Artykuł Niezwykły plan Wrocławia z 1562 roku pochodzi z serwisu e-DolnyŚląsk.info.

Historia Opactwa w Krzeszowie

Historia opactwa w Krzeszowie sięga jeszcze czasów Piastów Śląskich. Fundatorem opactwa był książę świdnicko-jaworski Bolko I Surowy, uznawany za jednego z najpotężniejszych Piastów rządzących na terenie Śląska. Książę 8 września 1292 roku wystawił dokument fundacyjny opactwa sprowadzając zakonników do Krzeszowa z Henrykowa. Cystersi z Krzeszowa uzyskali liczne przywileje i posiadłości, które wraz z upływem lat sukcesywnie rozszerzali. Samo opactwo otrzymało wezwanie Gratia Sanctae Mariae – Łaski Najświętszej Maryi. Początkowo główny kościół klasztorny był budowlą wzniesioną w stylu gotyckim. Samo opactwo stało się również nekropolią dla Piastów lini świdnicko-jaworskiech. Pochowano tu m.in. fundatora Bolka I Surowego, jego syna Bernarda Świdnickiego i wnuka Bolka II Małego.

Zawieruchy religijne na Śląsku doprowadziły do kryzysu działalności Cystersów z Krzeszowa. Szczególnie trudny był okres wojny trzydziestoletniej, w trakcie której opactwo zostało splądrowane i spalone przez wojska szwedzkie. Ponowny rozwój opactwa nastąpił za czasów działalności opata Bernarda Rossy, który rozpoczął intensywną działalność kontrreformatorską. Opat Rossa spłacił również długi opactwa, założył szkołę, rozpoczął remont gotyckiego kościoła, wybudował kalwarię i przeprowadził pierwszą barokizację klasztoru. Kolejny z opatów, o którym należy wspomnieć to Dominik Geyer, twórca gospodarczej potęgi opactwa. Natomiast współczesny barokowy wygląd opactwa to zasługa opata Innocentego Fritscha, który zburzył stary gotycki kościół i wybudował w jego miejscu nową monumentalną barokową świątynię. Ów barok przybrał tutaj niezwykle bogatą formę, gdyż z założenia miał być odpowiedzią na reformację. Swoim bogactwem i przepychem miał przyćmić protestanckie świątynie i przyciągnąć z powrotem wiernych do wiary katolickiej.

Zwiedzanie Pocysterskiego Opactwa w Krzeszowie

Współcześnie zespół pocysterski w Krzeszowie należy do diecezji legnickiej i nosi oficjalną nazwę Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej. Przy zespole funkcjonuje również Opactwo Sióstr Benedyktynek. Pomimo działalności sakralnej obiekt udostępniony jest do zwiedzania dla turystów. Bezpośrednio na terenie zespołu udostępnionych jest kilka obiektów:

• Główny Kościół Klasztorny – Bazylika Wniebowzięcia NMP (wraz z podziemiami)
• Kościół św. Józefa
• Dom Gościnny Opata (w którym znajduje się muzeum opactwa)
• Mauzoleum Piastów Śląskich

Oprócz obiektów znajdujących się na terenie pocysterskiego zespołu turyści mogą również zwiedzać obiekty położone wokół opactwa. Na Górze Świętej Anny znajduje się kościół pw. św. Anny. Sama góra stanowi również doskonały punkt widokowy na opactwo i kotlinę. Po zwiedzaniu głównych obiektów klasztoru polecam również udać się do przysiółka Betlejem, w którym znajduje się pawilon na wodzie opata i kaplica betlejemska. Od głównych zabudowań opactwa w kierunku przysiółka Betlejem wybudowano kalwarię składającą się z 33 stacji-kapliczek.

Aktualne informacje na temat zwiedzania pocysterskiego Opactwa w Krzeszowie (godziny otwarcia, cennik, dojazd itp.) dostępne są na stronie:

Uwaga! Ponieważ często w obiektach zmieniają się warunki zwiedzania, godziny otwarcia, cennik itp. polecamy za każdym razem sprawdzać aktualne informacje na stronie www.

Mapa i dojazd do opactwa w Krzeszowie

Artykuł Pocysterskie Opactwo w Krzeszowie pochodzi z serwisu e-DolnyŚląsk.info.