Historia Zamku Czocha

Historia powstania Zamku Czocha (niem. Burg Tzschocha) ginie nieco w mrokach dziejów, a na jej temat pojawia się kilka hipotez. Niemieckie przedwojenne opracowania wspominają, iż w miejscu, gdzie dziś stoi zamek, już w X wieku miało znajdować się jakieś założenie obronne. Te same przedwojenne źródła poddają jednak te informacje w wątpliwość. Według dr. Worbsa, przedwojennego badacza historii Górnych Łużyc, zamek miał wznieść ród Bibersteinów. Inne hipotezy mówią o budowie Czochy w połowie XIII wieku przez króla Czech Wacława I lub na początku XIV wieku przez jego wnuka Wacława II. Wówczas Czocha miała być wzniesiona jako graniczna warownia, posadowiona na granicy Łużyc i Śląska. Paul Paeschke, autor przedwojennego opracowania na temat Zamku Czocha, jako pierwszego udokumentowanego budowniczego (?) zamku wymienia w 1306 roku Johanna von Bieberstein. Jeszcze inny badacz dziejów Górnych Łużyc, Hermann Knothe, przypisywał budowę zamku Piastowi księciu jaworskiemu Henrykowi I, który objął czasowo władztwo na tych terenach po 1319 roku. W każdym razie wybitnie obronne umiejscowienie zamku, na skalnym cyplu, w zakolu płynącej tędy Kwisy, na granicy Łużyc i Śląska, sprawia, iż rodowód Czochy może być znacznie starszy niż myślimy. Jako najstarszą murowaną część zamku najczęściej wymienia się okrągły stołp, który dziś stanowi wieżę zamku. Od końca XIV wieku zamek był we władaniu rodu von Dohna, a po nich pojawiły się rody Renker i Klüx. Ostatecznie najdłużej zamek posiadał łużycki ród von Nostitz (w latach 1451–1700). W 1793 roku zamek został poważnie zniszczony w czasie pożaru, po czym został odbudowany. Ostatnimi właścicielami posiadającymi zamek przed jego XX-wieczną przebudową była rodzina von Uechtritz.

Nowy okres w historii Zamku Czocha rozpoczyna się w 1909 roku, kiedy to za kwotę 1,5 mln marek warownia została kupiona przez drezdeńskiego fabrykanta Ernsta F. Gütschowa. Gütschow rozpoczyna przebudowę zamku, a zadanie to zleca znanemu berlińskiemu architektowi prof. Bodo Ebhardtowi. Ebhardt przebudowuje zamek na bajkową rezydencję w stylu romantyczno-gotycko-renesansowym. Trwająca w latach 1909–1916 przebudowa Czochy pochłonęła dodatkowe 4,5 mln marek. Ernst Gütschow mieszkał na zamku do 1945 roku. Po wojnie obiekt został przejęty przez Wojsko Polskie, a od 1953 roku na zamku działał WDW (Wojskowy Dom Wypoczynkowy).

Zwiedzanie Zamku Czocha

Zamek Czocha położony jest we wsi Sucha (gmina Leśna). Geograficznie warownia znajduje się na obszarze Pogórza Izerskiego. Zamek wybudowany został na granitowym cyplu w zakolu rzeki Kwisa. Ponieważ na początku XX wieku w pobliskiej Leśnej wybudowano zaporę wodną, rzeka w tym miejscu utworzyła sztuczny zbiornik zwany Jeziorem Leśniańskim. Choć Czocha położona jest w województwie dolnośląskim, to historycznie nie leży na Dolnym Śląsku, ale na terenie Górnych Łużyc, ponieważ Kwisa stanowiła w tym miejscu historyczną granicę pomiędzy Śląskiem i Łużycami. Obiekt udostępniony jest do zwiedzania przez cały rok. Przed budynkiem bramnym znajduje się duży parking. Wnętrza Czochy zwiedza się w towarzystwie przewodnika. W zamku funkcjonuje także hotel i restauracja. Zamek Czocha organizuje również cieszące się dużą popularnością nocne zwiedzania. Czocha jest jednym z najpopularniejszych i najliczniej odwiedzanych zamków w regionie. W lecie obiekt odwiedzają prawdziwe tłumu turystów, a kto nie lubi tłumów, polecam zwiedzać Zamek Czocha również w niskim sezonie.

Zamek Czocha w swoich wnętrzach kryje wiele tajemnic. Jedną z nich są liczne ukryte przejścia, którymi można potajemnie przechodzić pomiędzy komnatami.

Ciekawostka, przed wejściem do zamku znajduje się rzeźba nagiego szermierza. Jest to jedna z czterech identycznych rzeźb wykonana przez Hugo Lederera. Druga znajduje się na placu Uniwersyteckim we Wrocławiu, trzecia (pomniejszony model) w gabinecie dyrektora Muzeum Miejskiego we Wrocławiu, a czwarta przed obiektem sportowym Kurt-Rieß-Anlage w Leverkusen w Niemczech.

Aktualne informacje na temat zwiedzania Zamku Czocha (godziny otwarcia, cennik, dojazd itp.) dostępne są na stronie:

Uwaga! Ponieważ często w obiektach zmieniają się warunki zwiedzania, godziny otwarcia, cennik itp. polecamy za każdym razem sprawdzać aktualne informacje na stronie www.

Mapa i dojazd do Zamku Czocha

Artykuł Zamek Czocha w Suchej pochodzi z serwisu e-DolnyŚląsk.info.

Mapa Śląska z 1561 roku

Bez wątpienia mapa Martina Helwiga należy do najsłynniejszych historycznych map Śląska. Wielokrotnie wydawana, powielana i przerabiana zdobyła sobie przydomek „matki wszystkich śląskich map”. O mapie Martina Helwiga mówi się również jako o najstarszej mapie Śląska, choć w rzeczywistości pierwszą (najstarszą) mapą była mapa Sebastiana Münstera z 1544 roku. Mapa Martina Helwiga jest więc drugą w kolejności najstarszą mapą Śląską.

Autorem mapy jest urodzony w 1516 roku w Nysie śląski kartograf Martin Helwig. Wyjątkowość jego dzieła polega na tym, iż była to pierwsza mapa Śląska opracowana na podstawie własnych obserwacji, pomiarów i informacji zebranych od miejscowej ludności. Informacje na temat topografii Śląska autor mapy gromadził w trakcie swoich licznych podróży po Śląsku przez kilka lat. Po raz pierwszy jego mapa została wydana w 1561 roku w Nysie. Prezentowany poniżej zdigitalizowany egzemplarz mapy pochodzi właśnie z tego historycznego pierwszego wydania.

Zdigitalizowana mapa dostępna jest również w zasobach Badischen Landesbibliothek – link

Obraz Śląska na mapie Martina Helwiga

Kilka słów na temat samej mapy. Przede wszystkim mapa Martina Helwiga należy do tzw. map przeglądowych. Wykonana została w technice drzeworytu, a jej kolejne kopie powstawały za pomocą klocków drzeworytowych. Skala mapy wynosi 1:550000. Mapa Martina Helwiga orientowana jest na południe, to znaczy, że górna ramka mapy wskazuje kierunek południowy. Z tego powodu Sudety znalazły się u góry, w przeciwieństwie do współczesnych map orientowanych zazwyczaj na północ, gdzie Sudety znajdują się na dole. Analogicznie na dole mapy znajduje się północ, po prawej zachód, a po lewej wschód. Taki widok (z Sudetami u góry) może wydawać się co najmniej dziwny dla współczesnego odbiorcy, ale dla autora mapy wydawał się bardziej naturalny. Przy takim orientowaniu mapy Górny Śląsk znajduje się rzeczywiście u góry, a Dolny Śląsk na dole. Odra, główna śląska rzeka, spływa też bardziej naturalnie – z góry na dół.

Mapa Martina Helwiga swoim obszarem obejmuje Górny i Dolny Śląsk, a także przygraniczne tereny m.in. fragmenty Górnych Łużyc i Wielkopolski. Sam obszar Śląska zaznaczony jest kolorem czerwonym, zaś pozostałe ziemie odróżnione są innymi kolorami. Na mapie znajduje się ponad 370 nazw geograficznych, z czego większość stanowią nazwy śląskich miejscowości. Wśród umieszczonych obiektów znajdują się również wsie, zamki, klasztory. Przy każdym z obiektów są ich graficzne reprezentacje (sygnaturki). Bogato zobrazowana jest również sieć rzeczna (42 rzeki z 34 nazwami). Na mapie nie ma natomiast naniesionych stawów, ani żadnych innych zbiorników wodnych. Góry zaznaczone są w formie kopczyków. Widać wyraźnie naniesiony łańcuch Sudetów z dominantą w postaci Śnieżki. Na mapie widzimy również zaznaczone lasy (głównie na północy Śląska), ale mają one charakter bardziej dekoracyjny. W dwóch narożnikach widzimy godła Czech i Polski, symbolizujące sąsiednie ziemie.

Jedną z większych ciekawostek mapy Martina Helwiga jest umieszczony na niej pierwszy, najstarszy wizerunek Ducha Gór. Słynnego władcy Karkonoszy, zwanego również Liczyrzepą lub Rzepiórem, który budził postrach wśród mieszkańców podgórskich terenów. Legendy i podania związane z Duchem Gór sięgają jeszcze czasów średniowiecza. Na łańcuchu Sudetów widzimy narysowaną kroczącą, rogatą postać, wspartą na tylnych łapach, a w przednich trzymającą długiego kija. Poniżej podpis Rübenczal. Wizerunek Liczyrzepy z mapy Helwiga utrwalił się jako jeden z możliwych wyglądów tej tajemniczej postaci, która zgodnie z podaniami potrafiła przybierać różne formy.

Oczywiście dzieło Martina Helwiga, jak na tak wczesne opracowanie, nie ustrzegło się również przed pewnymi błędami. Znajdziemy na niej kilka pomyłek i nieścisłości, ale w ogólnym wymiarze jest mapą poprawnie sporządzoną i dość wiernie odwzorowującą ówczesne zagospodarowanie terenu.

Kolejne wydania mapy Śląska Martina Helwiga

Pierwsze wydanie mapy Śląska z 1561 roku doczekało się kolejnych wydań, a także licznych przeróbek. Opracowana przez Martina Helwiga mapa posłużyła jako wzór i główne źródło informacji dla kolejnych kartografów. Zamieszczana była w atlasach wszystkich największych europejskich wydawców. Kolejne wydania tej mapy ukazywały się w latach: 1605, 1612, 1627, 1642, 1685, 1738, 1745, 1746, 1765 i 1776. Poniżej zamieszczam mapę wydaną w 1685 roku we Wrocławiu.

Artykuł Mapa Śląska Martina Helwiga z 1561 roku pochodzi z serwisu e-DolnyŚląsk.info.

Współczesny herb Dolnego Śląska

Współczesny wygląd herbu województwa dolnośląskiego (powszechnie utożsamianego z Dolnym Śląskiem) został określony w uchwale Sejmiku Województwa Dolnośląskiego nr XLVII/810/09 z 17 grudnia 2009 roku. W przyjętej uchwale czytamy, że herbem województwa dolnośląskiego jest:

„W polu złotym orzeł czarny; przez tułów i skrzydła orła przepaska sierpowa srebrna, na niej pośrodku takiż krzyż.”

Wspomniana w uchwale przepaska sierpowa, rozpostarta pomiędzy skrzydłami orła i zwieńczona krzyżem, nazywana jest powszechnie przepaską henrykowską (od księcia śląskiego Henryka I Brodatego). Przy okazji należy wspomnieć, iż w heraldyce nie ma barwy żółtej, tylko jest złota, analogicznie nie ma barwy białej, tylko jest srebrna. Fachowo w heraldyce nie mówimy też o „kolorach”, tylko o „barwach”. W związku z tym oficjalne barwy herbu Dolnego Śląska to: czarny i złoty. Tylko dla uproszczenie czasem mówi się o kolorze żółtym. Uchwała określa również konkretne proporcje herbu i zastosowane kolory (barwy) w identyfikacji wizualnej.

Wspomniana wyżej uchwała określa również oficjalną flagę województwa dolnośląskiego:

„Flagę heraldyczną Województwa Dolnośląskiego stanowi płat materii o proporcjach 5 : 8 w kolorze żółtym (złotym) z umieszczonym na środku flagi godłem herbowym Województwa Dolnośląskiego.”

Uchwalony w 2009 roku herb województwa dolnośląskiego zastąpił stary herb obowiązujący od 2000 roku. Stary herb (poniżej) został uchwalony po wprowadzeniu nowego podziału administracyjnego kraju, w wyniku którego powstało 16 dużych województw, w tym województwo dolnośląskie. Stary herb został zmieniony, ponieważ do jego formy miała zastrzeżenia Komisja Heraldyczna MSWiA.

Historia śląskiego orła – Herbu Dolnego Śląska

Historycznie po raz pierwszy wizerunek śląskiego orła pojawia się na pieczęci księcia opolskiego Kazimierza I z 1226 roku. Na pieczęci widzimy uzbrojonego księcia, jadącego konno, z podniesionym do góry mieczem i tarczą, na której widać rozpiętego orła.

Na wyżej zamieszczonej pieczęci widzimy co prawda tylko fragment orła, jednak wyraźnie jest on pozbawiony charakterystycznej tzw. przepaski henrykowskiej, czyli półksiężyca zwieńczonego krzyżem. Półksiężyc z krzyżem pojawiał się już wcześniej na pieczęciach Piastów Śląskich, jednak samodzielnie, bez orła. Choć nosi on nazwę „przepaski henrykowskiej”, w nawiązaniu do księcia Henryka I Brodatego, to można go już dostrzec na pieczęci jego ojca Bolesława I Wysokiego.

Po raz pierwszy wizerunek śląskiego orła wraz przepaską henrykowską pojawia się na pieczęciach księcia Henryka II Pobożnego w dokumentach z 1228 i 1234 roku. Na tarczy księcia widzimy wizerunek orła zbliżony już do współczesnego. Orzeł posiada rozpiętą pomiędzy skrzydłami wstęgę w kształcie półksiężyca zwieńczoną krzyżem.

Zamieszczone wyżej pieczęcie oraz wizerunki orłów Piastów Śląskich pochodzą z XIX-wiecznej publikacji pt. „Pomniki książęce Piastów lenników dawnej Polski […]”.

Natomiast najstarszy znany wizerunek orła Piastów Śląskich w barwach pochodzi z dzieła Codex Manesse. Jest to wydany na początku XIV wieku zbiór średniowiecznej niemieckiej poezji, spisany na pergaminie i opatrzony bogatymi ilustracjami. Na jednej z ilustracji znajduje się książę wrocławski Henryk IV Prawy (Probus). Przedstawiony jest on jako zwycięzca turnieju rycerskiego, odbierający wieniec z rąk dam. Z boku trzyma tarczę, na której znajduje się czarny orzeł, ze srebrną przepaską, na złotym tle. To właśnie te barwy (czarny i złoty) stały się głównymi barwami całego Śląska. Wykorzystywane były również w kolejnych herbach reprezentujących region. Orzeł Probusa stał się również głównym wzorem do stworzenia współczesnego herbu województwa dolnośląskiego.

Również w innej (późniejszej) XIV-wiecznej ikonografii pojawia się wizerunek czarnego orła na złotym tle. Mowa jest o tzw. Kodeksie lubińskim, rękopisie spisanym w 1353 roku, opowiadającym o legendach związanych ze św. Jadwigą Śląską (żoną księcia śląskiego Henryka I Brodatego).

Czarny orzeł na złotym tle z biegiem czasu ugruntował swoją pozycję jako symbol reprezentujący cały Śląsk. Wykorzystywany był również przez niektóre z kolejnych linii Piastów Śląskich np. książąt żagańskich. Pojawił się również w herbie stolicy Śląska – Wrocławiu.

Ukształtowany w średniowieczu herb Dolnego Śląska (Śląska) przetrwał kolejne zmiany polityczne i społeczne zachodzące w regionie. Z chwilą przejścia Śląska do Królestwa Czech stał się jednym z herbów ziem Korony Czeskiej. Herb Śląska zachował się także po wojnach śląskich, kiedy to większa część Śląska została włączona do Królestwa Prus.

Herb Górnego Śląska

Czarny orzeł Piastów Śląskich na złotym tle stał się symbolem całego Śląska, ale i również Dolnego Śląska. Tymczasem dla Górnego Śląska wykrystalizował się odrębny herb, składający się ze złotego orła na błękitnym tle. Wywodzi się on bezpośrednio z herbów linii Piastów górnośląskich. Współcześnie znajduje się on również na herbach województwa opolskiego i śląskiego.

Herb Dolnego Śląska w innych herbach

Współcześnie herb Dolnego Śląska (Śląska) znajduje się również powszechnie w innych herbach należących do jednostek samorządu terytorialnego województwa dolnośląskiego. Poniżej zamieszczam tylko kilka przykładów.

Co ciekawe, herb Dolnego Śląska znajdziemy także w herbach miast i powiatów położonych poza województwem dolnośląskim, ale wciąż znajdujących się na historycznym obszarze Dolnego Śląska. Dobrym przykładem są tu herby Nowej Soli i Zielonej Góry w województwie lubuskim.

Herb Śląska poza granicami Polski

Należy przypomnieć, że część historycznych ziem Śląska wciąż znajduje się na terytorium Republiki Czeskiej, m.in. Śląsk Opawski, część Śląska Cieszyńskiego, skrawki Dolnego Śląska oraz tzw. Kraik Hulczyński. Republika Czeska (jako kraj) składa się z trzech historycznych ziem: Czech właściwych, Moraw i Śląska. Daje temu wyraz również państwowy herb, tzw. Wielki Herb Czech, w którym na jednym z pól znajduje się śląski piastowski orzeł, wprost nawiązujący do godła Śląska. W zasadzie należałoby powiedzieć, że jest to śląska orlica (czes. Slezská orlice), gdyż w czeskiej heraldyce orzeł z jedną głową oznacza postać żeńską (orlica), a z dwoma męską (orzeł).

Herb Śląska znajduje się również w herbach dwóch czeskich krajów (odpowiednik polskich województw), które swoim terytorium obejmują historyczne ziemie Śląska.

Herb Śląska znajduje się również w herbie czeskiego miasta Jesionik (czes. Jeseník), które historycznie leży na Dolnym Śląsku.

Herb Śląska znajduje się również u naszych zachodnich sąsiadów, a dokładnie w herbie niemieckiego powiatu Görlitz (niem. Landkreis Görlitz). Stało się tak, ponieważ po zakończonych wojnach napoleońskich zwycięskie Prusy oderwały od Królestwa Saksonii (popierającego wcześniej Napoleona) m.in. część Górnych Łużyc. Ziemie te zostały włączone do pruskiej prowincji śląskiej (niem. Provinz Schlesien). Tak było aż do 1945 roku. Tym samym do dziś wielu Niemców utożsamia miasto Zgorzelec (niem. Görlitz) z Dolnym Śląskiem, choć historycznie leży ono na Górnych Łużycach.

Jeszcze ciekawiej jest z herbem niemieckiej Żytawy (niem. Zittau), w którym również znajdziemy piastowskiego śląskiego orła! Tu należy podkreślić, iż w odróżnieniu do Zgorzelca, Żytawa nie została włączona do pruskiej prowincji śląskiej. Piastowski orzeł w herbie Żytawy jest jeszcze w spadku po księciu Henryku I Jaworskim, który na krótki czas objął rządy w tej części Łużyc po 1319 roku. Książę przy okazji nadał miastu herb, w którym znalazł się także orzeł Piastów Śląskich.

No i na sam koniec herb Liechtensteinu. Tak, w herbie tego małego państwa wciśniętego pomiędzy Austrię i Szwajcarię, również znajdziemy godło Śląska. Ma ono związek z herbem rodu Liechtensteinów, który dawniej posiadał swoje posiadłości również na Śląsku.

Słowem podsumowania należy zwrócić uwagę, że w tradycji polskiej czarny orzeł śląski występuje przeważnie bez korony, a na herbach zagranicznych jest on często ukoronowany.

Artykuł Herb Dolnego Śląska – Pochodzenie i ciekawostki pochodzi z serwisu e-DolnyŚląsk.info.

Przedwojenna mapa Dolnego Śląska (Śląska)

Przygotowałem zestawienie ze starymi przedwojennymi mapami Dolnego Śląska. Zapewne wielu z czytelników zastanawia się jak dawniej region wyglądał przed wojną. Z pomocą przychodzą nam tutaj stare przedwojenne mapy. Poniżej znajduje się kilka gotowych do pobrania map pochodzących z XIX i początku XX wieku. Należy jednak zwrócić uwagę na kwestie granic Śląska. Otóż na wszystkich mapach Śląsk pokazany jest w granicach tzw. prowincji śląskiej, z języka niemieckiego zwanej Provinz Schlesien. Prowincja ta ukształtowała się po zakończeniu wojen napoleońskich i wprowadzeniu pruskich reform administracyjnych. Wówczas większość Śląska znajdowała się już od wielu lat w granicach Królestwa Prus. W ramach kontrybucji wojennych od Królestwa Saksonii (popierającego Napoleona) została oderwana m.in. część Górnych Łużyc i włączona do Królestwa Prus, a dokładniej do prowincji śląskiej. Podobnie było kilkadziesiąt lat wcześniej z ziemią kłodzką (zwaną wówczas hrabstwem kłodzkim), kiedy to po wygranych przez Prusaków wojnach śląskich ziemia kłodzka razem ze Śląskiem została włączona do Prus. W taki oto sposób w prowincji śląskiej znalazły się ziemie historycznie nie będące Śląskiem – Górne Łużyce i ziemia kłodzka. Jednak z biegiem lat dawne granice uległy zatarciu, a Niemcy sami zaczęli utożsamiać je ze Śląskiem.

Należy zwrócić uwagę jeszcze na część ziem będących historycznie Dolnym Śląskiem, ale dziś wchodzących w skład województwa lubuskiego. Zielona Góra (Grünberg), Żagań (Sagan) czy Nowa Sól (Neusalz) to historycznie Dolny Śląsk.

Każda z zamieszczonych przedwojennych map Śląska dostępna jest w dużej rozdzielczości. Aby zobaczyć mapę w najlepszej dostępnej jakości należy kliknąć przycisk „Pobierz”.

Mapa Śląska z 1905 roku

Mapa Śląska wydana w 1905 roku, opracowana jeszcze przed wybuchem I wojny światowej. Wydawnictwo: Deutsches Verlaghaus Bong & Co Berlin • Leipzig • Wien • Stuttgart. Skala 1:1800000.

Mapa Śląska z 1892 roku

Przedwojenna mapa Śląska (Schlesien) z 1892 roku. Zwracam uwagę, że na mapie wyraźnie wyrysowany jest podział – w cudzysłowie – na Dolny, Środkowy i Górny Śląsk. W obowiązującym wówczas podziale administracyjnym jest to rejencja legnicka (Regierungs Bezirk Liegnitz), wrocławska (Regierungs Bezirk Breslau) i opolska (Regierungs Bezirk Oppeln). Tego typu podział pojawia się często na starych niemieckich mapach. Wydawnictwo: F.A. Brockhaus Geogr.-artist. Anstalt, Leipzig. Skala 1:125000.

Mapa prowincji śląskiej z 1890 roku

Mapa prowincji śląskiej (niem. Provinz Schlesien) z końca XIX wieku. Wydana mniej więcej w tym samym czasie co poprzednia mapa. Wydawnictwo: Richard Andrees allgemeiner Handatlas. Skala 1:125000.

Mapa prowincji śląskiej z 1849 roku

Kolejna mapa prowincji śląskiej (niem. Provinz Schlesien), tym razem z połowy XIX wieku. Mapa pochodzi jeszcze z czasów Królestwa Prus, przed proklamacją Cesarstwa Niemieckiego. Jej autorem był Joseph Meyer. Zwracają uwagę wyrysowane dodatkowe plany najważniejszych śląskich miast. W śród nich znalazła się również Jelenia Góra (Hirschberg) i Cieplice (Warmbrunn) Choć nie należały one do czołówki miast regionu pod względem wielkości, to były ważnym clem ówczesnych turystycznych wycieczek. Zwłaszcza Cieplice.

Artykuł Przedwojenna mapa Dolnego Śląska pochodzi z serwisu e-DolnyŚląsk.info.

Najlepsze atrakcje turystyczne Dolnego Śląska

Lista 10 najlepszych atrakcji turystycznych na terenie województwa dolnośląskiego. 10 miejsc, które warto odwiedzić zwiedzając Dolny Śląsk. Lista ma charakter subiektywny. Na terenie województwa jest dużo ciekawych miejsc wartych odwiedzenia, ja wybrałem tylko 10 głównych atrakcji. Artykuł powstał w formie poradnika dla osób, które chcą po raz pierwszy zwiedzić Dolny Śląsk. Wybierając miejsca kierowałem się kilkoma wytycznymi. Brałem pod uwagę popularność miejsca, jego walory przyrodnicze, historyczne lub architektoniczne, oceny w sieci oraz ofertę skierowaną do możliwie jak najszerszej grupy turystów.

Lista atrakcji turystycznych obejmuje obszar województwa dolnośląskiego, w skład którego wchodzą historyczne tereny Dolnego Śląska, Górnych Łużyc i ziemi kłodzkiej.

1. Rynek we Wrocławiu

Wrocław to historyczna stolica Dolnego Śląska, jak i również całego Śląska. Turystycznym sercem Wrocławia jest jego rynek. To jeden z największych średniowiecznych placów targowych w Europie. Wrocławski rynek ma kształt prostokąta o wymiarach 213 na 178 m, z wewnętrzną środkową zabudową. To najpopularniejsza atrakcja turystyczna Wrocławia i prawdopodobnie również najliczniej odwiedzane miejsce przez turystów na Dolnym Śląsku. Nie ma chyba turysty odwiedzającego to miasto, który nie widziałby wrocławskiego rynku. Na rynku znajduje się wiele zabytkowych kamienic, a w środkowej zabudowie okazały wrocławski Stary Ratusz. Przy rynku funkcjonuje dużo różnego rodzaju restauracji oraz kawiarni. Każdy więc znajdzie coś dla siebie. To również miejsce organizacji imprez masowych, choćby słynnych wrocławskich sylwestrów.

Zwiedzając wrocławski rynek warto udać się do położonego obok kościoła św. Elżbiety, potocznie zwanego kościołem garnizonowym. Na wieży kościoła znajduje się udostępniony dla turystów punkt widokowy z panoramą na Stare Miasto. Natomiast we wnętrzach Starego Ratusza mieści się Muzeum Sztuki Mieszczańskiej. Tuż obok rynku położony jest plac Solny, na którym znajdziemy liczne stoiska z kwiatami. Plac ten został wytyczony w połowie XIII wieku razem z głównym rynkiem. Pod placem Solnym znajduje się również udostępniony do zwiedzania schron przeciwlotniczy z czasów II wojny światowej.

2. Zoo we Wrocławiu

Wrocławskie zoo to kolejne z popularnych miejsc odwiedzanych przez turystów, ale i również przez samych mieszkańców Dolnego Śląska. To najliczniej odwiedzana biletowana atrakcja w regionie, rocznie zoo odwiedza około 1,8 mln gości (dane za 2016 rok). Wrocławskie zoo należy do jednych z najstarszych ogrodów zoologicznych (najstarsze w Polsce), założone zostało jeszcze za czasów pruskich w 1865 roku. Współcześnie w zoo przebywa 12 tys. osobników reprezentujących ponad 1,1 tys. gatunków! Wycieczka do zoo we Wrocławiu to doskonały pomysł na ciepłe wiosenno-letnie dni. Należy jednak pamiętać, że w dni wolne od pracy jest również odwiedzane przez duże ilości zwiedzających.

Rekordy popularności bije także otwarte na terenie zoo w 2014 roku Afrykarium. W ogromnych akwariach prezentowane są różne ekosystemy związane ze środowiskiem wodnym Afryki, stąd z połączenia tych nazw powstało słowo „Afrykarium”. W oceanarium prezentowane są m.in. ekosystemy Morza Czerwonego, Afryki Wschodniej, Kanału Mozambickiego czy dżungli nad rzeką Kongo. Część trasy pokonuje się podwodnymi tunelami. Zwiedzanie Afrykarium to również doskonały pomysł na wycieczkę w czasie gorszej pogody.

3. Zamek Książ w Wałbrzychu

Zamek Książ w Wałbrzychu to jedna z najbardziej popularnych atrakcji turystycznych Dolnego Śląska. To największy zamek na Dolnym Śląsku i trzeci pod względem wielkości zamek w Polsce. Położony jest w Wałbrzychu na Pogórzu Wałbrzyskim. Budowę pierwszego średniowiecznego zamku w tym miejscu przypisuje się pod koniec XIII wieku księciu świdnicko-jaworskiemu Bolkowi I Surowemu. Na początku XVI wieku Zamek Książ stał się własnością pochodzącej z Miśni rodziny Hobergów, którzy później zmienili nazwisko na Hochberg. W czasach Królestwa Prus i Cesarstwa Niemieckiego była to jedna z najbogatszych rodzin w Niemczech. Hochbergowie posiadali Książ aż do 1941 roku. Zamek przez setki lat swojej historii był wielokrotnie przebudowywany. Dziś najbardziej okazałą częścią zamku są barokowe wnętrza dobudowane w XVIII wieku.

Zamek Książ udostępniony jest do zwiedzania przez cały rok. Oprócz zabytkowych wnętrz zamku można również zwiedzać Mauzoleum Hochbergów, stadninę koni. Do zwiedzania w ramach jednego biletu udostępniona jest także Palmiarnia, wybudowana przez Hochbergów na początku XX wieku. W 2018 roku otworzono również podziemną trasę turystyczną. Sam zamek położony jest na terenie Książańskiego Parku Krajobrazowego.

4. Zamek Czocha w Suchej

Bajkowy Zamek Czocha położony jest malowniczo nad Jeziorem Leśniańskim nad rzeką Kwisa. Historycznie warownia znajduje się już na terenie Górnych Łużyc, albowiem Kwisa od wieków stanowiła granicę pomiędzy Śląskiem a Łużycami. Zamek Czocha powstał jako graniczna warownia pomiędzy tymi dwoma krainami. Jego budowę przypisuje się w połowie XIII wieku królowi czeskiemu Wacławowi I z Przemyślidów. Zamek na początku XX wieku, będąc już wówczas własnością Ernsta Gütschowa, został przebudowany pod kierownictwem znanego berlińskiego architekta Bodo Ebhardta. Dzisiejszy bajkowy wygląd zamku, stylizowany na romantyczno-gotycko-renesansową warownię, jest właśnie efektem ostatniej przebudowy obiektu. Współcześnie Zamek Czocha jest plenerem różnego rodzaju produkcji filmowych, widowisk i spotkań. Udostępniony jest również do zwiedzania dla turystów przez cały rok. To jedna z najliczniej odwiedzanych atrakcji w regionie.

5. Kościół Pokoju w Świdnicy

Ewangelicki Kościół Pokoju w Świdnicy to jeden z najcenniejszych zabytków Dolnego Śląska. Wspólnie z drugim zachowanym Kościołem Pokoju w Jaworze został wpisany na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świdnicki Kościół Pokoju to architektoniczna perełka, której udało się przetrwać do naszych czasów, pomimo wykonania z nietrwałych materiałów. Jego budowa miała bezpośredni związek z zakończeniem tzw. wojny trzydziestoletniej i zawarciem pokoju westfalskiego. Katolicki cesarz Ferdynand III Habsburg, przymuszony przez protestanckiego króla Szwecji, zgodził się na budowę trzech ewangelickich świątyń w dziedzicznych księstwach śląskich: świdnickim, jaworskim i głogowskim. Jednak budowa świątyń była obarczona pewnymi warunkami, które miały utrudnić ewangelikom wzniesienie swoich kościołów. Przede wszystkim musiały być one wykonane z nietrwałych materiałów: drewna, słomy, piasku i gliny. Miały się także znajdować poza murami miasta. Kościoły nie mogły posiadać również dzwonnicy, a ewangelicy mieli je wybudować tylko w ciągu jednego roku. Współcześnie świdnicki Kościół Pokoju wciąż jest świątynią ewangelicką. Udostępniony jest również do zwiedzania.

6. Kompleks Riese w Górach Sowich

Pod kryptonimem „Riese” kryła się w czasie II wojny światowej zakrojona na szeroką skalę budowa podziemnych i naziemnych obiektów w Górach Sowich i na Pogórzu Wałbrzyskim. Budowa ta była realizowana w latach 1943–45 przez nazistowskie Niemcy. O kompleksie Riese mówiło się jako o jednej z największych militarnych inwestycji III Rzeszy. W czasie prac w górach wykuto kilometry tuneli. Dziś powszechnie uważa się, że zespół podziemnych schronów miał być przeznaczony dla Kwatery Głównej Hitlera i towarzyszących mu wojskowych sztabów. Ponieważ do dziś nie zachowała się dokumentacja techniczna budowy kompleksu Riese, niektórzy podważają tę hipotezę. W kontekście przeznaczenia Riese mówi się również o podziemnych fabrykach zbrojeniowych i tajnych zakładach doświadczalnych. Jak było naprawdę? To jedna z największych zagadek Dolnego Śląska.

W skład kompleksu Riese wchodzi 7 podziemnych obiektów-kompleksów, 6 z nich znajduje się w Górach Sowich, a jeden pod dziedzińcem Zamku Książ. Ze wszystkich kompleksów tylko 4 udostępnione są do zwiedzania: kompleks „Rzeczka” Sztolnie Walimskie, kompleks „Osówka”, kompleks „Włodarz” i kompleks „Książ”.

7. Karkonosze i Śnieżka

Karkonosze to najwyższe i najważniejsze pasmo górskie w całych Sudetach. To również najliczniej odwiedzane przez turystów góry na Dolnym Śląsku. Karkonosze to przede wszystkim bogaty świat roślin i zwierząt. Występuje tu duża ilość chronionych gatunków, również gatunków endemicznych, występujących tylko na tym terenie np. Dzwonek Karkonoski. W górnych partiach pasma występują torfowiska, które również są siedliskiem dla zagrożonych gatunków. Z tego też powodu w 1959 roku utworzono Karkonoski Park Narodowy, którego głównym zadaniem jest ochrona przyrody. Karkonosze to także wspaniałe walory krajobrazowe. Licznie występujące tu granitowe skałki, kotły polodowcowe, wodospady, dostarczają niezwykłych walorów widokowych. Karkonosze można zwiedzać poruszając się tylko po wyznaczonych szlakach turystycznych. W sezonie wiosenno-letnim góry odwiedzają tysiące turystów.

Na tle panoramy Karkonoszy wyraźnie wyróżnia się królowa Sudetów – Śnieżka. Najwyższy szczyt Karkonoszy i zarazem całych Sudetów. Śnieżka wznosi się na wysokość 1603 m n.p.m. Jest również górą graniczną, przez którą przebiega granica polsko-czeska. Śnieżka jest także najwyższym szczytem w całej Republice Czeskiej i głównym celem wycieczek zarówno po polskiej, jak i czeskiej stronie. To najwyższa i najważniejsza z górskich atrakcji Dolnego Śląska, należy również do najpopularniejszych atrakcji turystycznych w całych Sudetach.

8. Kościół Wang w Karpaczu

Malutki drewniany kościółek Wang w Karpaczu to największa atrakcja turystyczna tej górskiej miejscowości. Historia świątyni jest niezwykła, tak samo jak niezwykła jest jej architektura. Pierwotnie kościół zbudowany został w miejscowości Vang w Norwegii na przełomie XII/XIII wieku. Powstał jako jeden z tzw. norweskich kościołów klepkowych. W 1841 roku król pruski Fryderyk Wilhelm IV zakupił kościół dla berlińskiego muzeum. Świątynia została rozebrana i przywieziona najpierw do Szczecina, a później do Berlina. Ostatecznie jednak, za namową hrabiny Fryderyki von Reden z Bukowca, kościółek zamiast do Berlina trafił do Karpacza. Wang stał się świątynią dla mieszkających w pobliżu ewangelików. Również i dziś kościół należy do parafii ewangelicko-augsburskiej. Pięknie odremontowany i zadbany kościół Wang jest jedną z głównych atrakcji Karkonoszy. Budowla wykonana jest niemalże w całości z drewna. Wnętrze kościoła, jak i okalający go zabytkowy cmentarz, udostępnione są do zwiedzania.

9. Twierdze w Kłodzku i Srebrnej Górze

Fortyfikacje w Kłodzku i Srebrnej Górze to dwie pruskie twierdze wzniesione w Sudetach. Pierwsza, starsza, powstała w Kłodzku. Choć wzmianki o istnieniu budowli obronnych w tym miejscu pochodzą już znacznie wcześniej, to zasadnicza rozbudowa twierdzy nastąpiła w XVIII wieku za czasów króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego. W wyniku trzech wojen śląskich prawie cały Śląsk, jak i ziemia kłodzka, zostały wchłonięte do Królestwa Prus. Rozbudowa starych umocnień i budowa nowych twierdz była więc ważnym elementem planu Fryderyka II, który zamierzał umocnić się na nowo zdobytych ziemiach.

Druga twierdza powstała od podstaw nad Srebrną Górą w latach 1765–1777. Twierdza Srebrnogórska ulokowana została nad Przełęczą Srebrną, rozdzielającą Góry Sowie od Gór Bardzkich. W strategicznie ważnym miejscu, które umożliwiało przemarsz wojsk przez Sudety. Najbardziej imponującym elementem twierdzy srebrnogórskiej jest potężny Donjon.

10. Kopalnia Złota w Złotym Stoku

Ostatnia z atrakcji turystycznych Dolnego Śląska w tym zestawieniu związana jest z górnictwem. Sudety to góry zrębowe o skomplikowanej budowie, bogate w różnego rodzaju minerały. W dawnych wiekach jedną z najważniejszych gałęzi sudeckiego przemysłu było górnictwo, najbardziej kojarzone z wydobyciem węgla kamiennego. W Sudetach wydobywano również jeden z najcenniejszy z metali – złoto. Kopalnie złota funkcjonowały m.in. w Złotym Stoku. Początki wydobycia tego cennego kruszcu w tym miejscu sięgają jeszcze czasów średniowiecza. Największy rozkwit wydobycia nastąpił jednak w XVI wieku, kiedy to kopalnia w Złotym Stoku dostarczała rocznie 150 kg czystego złota. W Złotym Stoku wydobywano również arsen. Dziś w dawnych wyrobiskach funkcjonuje podziemna trasa turystyczna. Zwiedzanie Kopalni Złota w Złotym stoku to nie tylko podróż po dawnych sztolniach. To również szereg dodatkowych atrakcji: podziemny spływ łodzią, płukanie złota czy wystawa minerałów. W pobliżu działa również park linowy i średniowieczna osada górnicza. Wszystko to sprawia, iż Złoty Stok to również doskonałe miejsce na wycieczkę z dziećmi.

Mapa top 10 atrakcji turystycznych Dolnego Śląska

Artykuł Top 10 atrakcji turystycznych na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu e-DolnyŚląsk.info.